Kwartaalbericht van voorzitter Joep Schouten - oktober 2017

woensdag 1 november 2017
Thema's:  Blog

Het derde kwartaal is meestal niet erg opwindend. Veel mensen zijn met vakantie en de politiek is met reces. Prinsjesdag brengt gewoonlijk pas weer leven in de Haagse brouwerij. Dit kwartaal was dit anders door de langdurige kabinetsformatie. We moesten daardoor deze zomer op twee borden schaken: de plannen voor Prinsjesdag en de plannen van de formerende partijen.

Na de langste kabinetsformatie in ons land ooit, kwam het kabinet Rutte III er uiteindelijk. De beleidsarme plannen voor de Derde Dinsdag van het demissionaire kabinet Rutte II werden daardoor steeds minder relevant. Onze aandacht konden we allengs steeds meer richten op de voorstellen uit het regeerakkoord, die lang ongewis bleven, maar op het laatst steeds vaker bewust gelekt werden.

Breder beleidsterrein

De KNVG’ heeft de laatste jaren naast aandacht voor pensioenen ook steeds meer oog gekregen voor andere beleidsterreinen die voor gepensioneerden van belang zijn. De gebieden waarop we willen acteren zijn: pensioenen, koopkracht, zorg en wonen. Communicatie is daarbij steeds belangrijker. Op al deze vijf terreinen zijn commissies werkzaam, waarin inmiddels niet alleen KNVG-ers actief zijn, maar ook leden van de NVOG. Bij de pensioencommissie zitten daarnaast ook waarnemers van andere ouderenorganisaties aan tafel.

Impact

Alle commissies hebben een analyse gemaakt van de plannen uit het regeerakkoord. Daarnaast is een communicatiestrategie ontwikkeld, die de meeste impact kan hebben.

We zijn begonnen met een brief aan alle Tweede Kamerleden, waarin we erop aandringen de gepensioneerden mee te laten praten over pensioenvraagstukken. We horen aan tafel te zitten en niet op het menu te staan. De KNVG heeft al eerder aangedrongen op een positie in de SER-commissies Pensioenen.

We hebben er voor gekozen onze gedetailleerde opvattingen over het regeerakkoord niet in een keer in Den Haag en bij de media op tafel te leggen, maar deze goed getimed in overzienbare porties in te dienen bij de Kamercommissies die zich erover buigen. Afgesproken is dat KNVG en NVOG zoveel mogelijk gezamenlijk reageren kort voor het moment dat pensioen, koopkracht, zorg en wonen in de Kamer op de agenda komen. Ons motto: houdt het kruit zolang mogelijk droog en schiet pas als je ook echt doel kunt treffen. Onze boodschap heeft dan de meeste impact.

Pensioen

Inhoudelijk hebben we kritiek op de wijze waarop met de pensioenen wordt omgegaan. De herziening van het pensioenstelsel wordt als onontkoombaar gepresenteerd, maar tegelijk al jaren opgehouden. Intussen blijft het in onze ogen onnodig strenge Financieel Toetsingskader van toepassing, wordt gepensioneerden jarenlang prijsaanpassing onthouden en moesten enkele (grote) pensioenfondsen al korten op de uitkeringen. Op dit moment staan die grote fondsen op een dekkingsgraad van ongeveer 100%. Als dat binnen twee jaar niet tot 104 á 105 is gestegen, moeten de pensioenen voor hun deelnemers definitief gekort worden. Dat willen we voorkomen.

We zijn ook tegen een ’one size fits all’- stelsel, zoals de SER voorstelt, waarin elk pensioenfonds van overheidswege dezelfde maat schoenen moet aantrekken, terwijl bedrijfstakken, ondernemingen en beroepen nu eenmaal heel verschillend zijn. Er is nog veel discussie over dit SER-advies, dat uitgaat van individuele pensioenpotjes in de opbouwfase en een collectieve pot in de uitkeringsfase. De doorsneepremie zou daarbij worden afgeschaft.

Inmiddels hebben de pensioenfondsen dit plan doorgerekend. Ze hebben vastgesteld dat het pensioenresultaat niet veel beter, maar wel aanzienlijk wisselvalliger wordt. Wij vinden daarom dat de sociale partners per pensioenfonds moeten uitmaken wat voor systeem het beste bij ze past. De Pensioenwet kan daarvoor kaders aangeven in plaats van een dictaat op te leggen. Het nieuwe kabinet opteert overigens voor het SER-advies en heeft de sociale partners uitgenodigd om met een uitwerking daarvan te komen. We zullen ons hiertegen verzetten.

Consistentie

Gepensioneerden worden onrustig van eenzijdige veranderingen in hun pensioenafspraken en het risico op verlaging van hun pensioen. Ze zijn ook niet gebaat bij afschaffing van de doorsneepremie, die tot 100 miljard euro kan kosten. De KNVG vindt, dat die kosten in ieder geval niet door gepensioneerden behoren te worden opgebracht, omdat die hun faire premie al lang hebben betaald.

Van alle kanten dringen gepensioneerden er bij KNVG en NVOG op aan actie te voeren. Dat levert een range aan aanbevelingen op die - hoe begrijpelijk ook - niet altijd het beoogde effect zullen sorteren en soms groepen, zoals jong en oud, tegen elkaar opzetten. KNVG en NVOG investeren juist in het bouwen van bruggen met de verschillende ’stakeholders’ op het pensioenterrein.

Vaak wordt ons gevraagd ad hoc-initiatieven van protestgroepen te ondersteunen. Dat doen we niet als die initiatieven, hoe sympathiek op zichzelf ook, niet overeenstemmen met onze eigen analyses en voorstellen. Dat kweekt alleen maar verwarring bij de andere spelers in het pensioendossier. Het leidt daar tot de vraag: ‘waar staan jullie nou eigenlijk voor?’ Dat verzwakt ons verhaal. Consistentie versterkt onze positie. 

Koopkracht

De kabinetsplannen op koopkracht zijn voor gepensioneerden wederom niet erg aantrekkelijk. De koopkracht van gepensioneerden gaat volgens het CPB in 2018 weliswaar stijgen met 0,7%, maar die van de werkenden neemt toe met 1,4%. De nieuwe minister van Sociale Zaken wijst er in een koopkrachtbrief aan de Kamer op, dat voorrang wordt verleend aan de koopkrachtverbetering van de werkende middenklasse.

De algemene belastingverlaging en -vereenvoudiging is voor gepensioneerden niet voldoende aantrekkelijk. Voor hun blijven er namelijk drie schijven van kracht en de afbouw van fiscale ouderenvoordelen wordt weliswaar vertraagd, maar gaat wel gewoon door. De algemene belastingverlaging wordt deels tenietgedaan door versnelde afbouw van de hypotheekrenteaftrek en de ‘aflosboete’ door afschaffing van de wet-Hillen. Veel ouderen hebben hun hypotheek volledig afgelost om hun inkomensdaling bij pensionering op te kunnen vangen. Zij worden nu geconfronteerd met een extra belasting in de vorm van het huurwaardeforfait.

Zorg

Op het gebied van de zorg is betrekkelijk weinig ontwikkeling in Den Haag na de commotie over de verhoging van het eigen risico, die uiteindelijk weer snel werd ingeslikt. De stijgende kosten van de zorg moeten toch gedekt worden en zullen nu zichtbaar worden in hogere premies voor de ziektekostenverzekering. Een sigaar uit eigen doos dus.

De organisatie van de zorg blijft de komende jaren gehandhaafd, maar de ziekenhuizen moeten het met 2 miljard euro minder gaan doen. We zullen er alert op moeten zijn dat de ziekenhuishulp toegankelijk blijft. Dat is letterlijk van levensbelang, zeker voor ouderen. De verpleeghuiszorg mag wel meer kosten: een verhoging van 25% ofwel 2,1 miljard euro; terwijl maar een gering deel van de ouderen daarvan gebruik hoeft te maken. Liever, en dat is ook overheidsbeleid, blijven ouderen zo lang mogelijk op zichzelf wonen. We hebben er al vaak op gewezen dat daarvoor voorzieningen moeten worden georganiseerd en gefinancierd. De eerder omlaag gebrachte budgetten voor de Wet Maatschappelijke Ondersteuning, thuiszorg en verpleging worden niet verhoogd, terwijl juist daar behoefte aan is.

Samen met de NVOG is aan de niet vlekkeloos verlopen overheveling van de zorg naar de gemeenten veel aandacht besteed. In het derde kwartaal is aan alle gemeenten een uitgebreid advies gestuurd ter bevordering van een seniorvriendelijk beleid. Lokale politieke partijen, gemeenteraadsleden en lokale bestuurders kunnen hun voordeel doen met de checklist, die beide koepels voor gepensioneerden hen hebben aangereikt.

Samenwerking KNVG/NVOG

In het derde kwartaal is veel aandacht besteed aan intensivering van de samenwerking van de KNVG met de NVOG. Het bestuur heeft een analyse gemaakt van de verschillen in missie, strategie en beleid tussen beide organisaties. Die bleken zeer beperkt. In een bijeenkomst van de besturen van KNVG en NVOG is besproken hoe een verdere samenwerking vorm zou kunnen krijgen. Een werkgroep uit beide organisaties onder leiding van een onafhankelijke voorzitter is gevraagd hierover een advies uit te brengen.

Het bestuur heeft vastgesteld dat de toenemende complexiteit en breedte van het werkterrein van onze organisatie verdere professionalisering wenselijk maakt. Ook de gesprekken met kandidaten voor bestuursfuncties, waaronder die van voorzitter, leidden tot de conclusie dat professionele ondersteuning noodzakelijk is. Uiteraard heeft deze ontwikkeling ook financiële consequenties, die thans door onze penningmeester in beeld worden gebracht.

Ikzelf heb een aantal gesprekken gevoerd met leden van onze aangesloten lidverenigingen. Deze adviseerden mij eerst na te gaan hoe de samenwerking met de NVOG vormgegeven moet worden, en pas daarna vast te stellen hoe de bestuurs- en uitvoeringsorganisatie moet worden opgebouwd volgens het oude adagium ‘structure follows strategy’.

Op de Algemene ledenvergadering op 13 september toonden leden waardering voor het beleid om te komen tot samenwerking met de NVOG, al werd er ook gewezen op het verschil in ‘tone of voice’ tussen de organisaties. Er moet inderdaad voor gewaakt worden dat de samenwerking gaat leiden tot te veel grijstinten en te veel bureaucratie. Een krachtenbundeling moet leiden tot meer invloed, waaraan naast de macht van het getal ook de argumentatie en goede communicatie moeten bijdragen.

De ALV was overigens een succes, mede door de spannende inleiding van professor Arnoud Boot die zijn visie op een nieuw pensioenstelsel gaf. Hij presenteerde een model met een extra laag tussen de AOW en het aanvullend pensioen. Food for thought. Voor wie geïnteresseerd is in pensioen, koopkracht, zorg en wonen voor ouderen zijn en blijven het boeiende tijden.

 



 
Reageer op dit item