Pensioenpaniek berust op een misverstand

maandag 3 december 2018
Thema's:  Blog

Pensioenpaniek wordt bewust aangewakkerd

B.M.S. van Praag (em. universiteitshoogleraar Economie en lid van het Verantwoordings Orgaan ABP. Dit artikel is geschreven op persoonlijke titel)

Na het klappen van de pensioenonderhandelingen kunnen we rustig stellen  dat de paniek over het pensioen nu echt heeft toegeslagen. Het kabinet doet er alles aan om deze paniek aan te blazen door nu al jaren van de daken te roepen dat het huidige systeem ‘onhoudbaar’ is en dat als gevolg  daarvan toekomstige gepensioneerden een lege kas zullen aantreffen. Jongeren worden opgezet tegen ouderen. Het kabinet speelt hier in feite een  dubieuze dubbelrol. De regering poseert als  welwillende onafhankelijke mediator tussen werkgevers en werknemers, maar in feite is zij zelf de grootste werkgever van het land en zij komt op voor haar belangen als werkgever samen met de bedrijven in de private sector. Ondertussen hebben gepensioneerden, na tien jaar geen indexatie en in sommige gevallen zelfs kortingen gehad te hebben, een koopkrachtverlies moeten incasseren dat gemiddeld al is opgelopen tot ca.15% met het vooruitzicht dat daar in de komende jaren nog minstens 10% verlies bij zal komen. Ook gepensioneerden zijn in paniek.

Ook bij vele nog actieve werknemers zijn er onlustgevoelens, want ook hun opgebouwde pensioenrechten zijn navenant gekort. Op den duur, als zij met pensioen gaan, krijgen zij hetzelfde koopkrachtverlies voor de kiezen. De waarheid is dat bij de meeste fondsen het geld tegen de plinten klotst, maar dat  die fondsen door de overheid in een wurggreep worden gehouden waardoor ze niet mogen indexeren.

De directe oorzaak van het ongenoegen is de rekenregel die volgens De Nederlandsche Bank gebruikt moet worden om de gezondheid van pensioenfondsen te meten. Die is gebaseerd op een autonoom vastgestelde rekenrente, ook wel genoemd ‘marktrente’of ‘risico-vrije’ rente, die de laatste jaren zweeft om de 1,5%, terwijl de meeste fondsen al decennia een over de jaren gemiddeld rendement incasseren op hun vermogen van tussen de 6 en 8%. De extreem voorzichtige keuze voor een rendementsverwachting van 1,5% ,gelijk aan de rente op Nederlandse en Duitse staatsobligaties, leidt tot een uiterst pessimistische waardering van de gezondheid van fondsen. Omdat volgens deze meetlat  de fondsen er slecht voorstaan mogen ze al jaren van de DNB niet indexeren. In het buitenland wordt overal een veel hogere (en soms té hoge) rentevoet gebruikt.Het valt op dat DNB noch andere deskundigen ter verdediging van deze zwartgallige keuze niets anders weten te prevelen dan de mantra dat de rente ‘risico-vrij’ moet zijn.

Maar wat is  daar zo fijn aan in het geval van pensioenfondsen? De term ‘risico-vrij’ is al stokoud en slaat op de eigenschap van staatsobligaties dat zij een vaste nominale couponrente uitkeren en dat bij het einde van de lening de nominale hoofdsom wordt terugbetaald. Het gaat dus om een ideale belegging voor weduwen en wezen. Maar die risico-vrijheid heeft een prijs. Bij belegging in aandelen zal in het algemeen een hoger rendement gehaald worden, terwijl er een correctie voor inflatie plaats vindt.  Pensioenfondsen zijn geen weduwen en wezen. Het gaat om grote fondsen die   beleggen in breed gespreide portfolio’s, waarbij natuurlijk op bepaalde beleggingen wel eens een zeperd gehaald wordt, maar tegelijkertijd op  andere beleggingen een extreem goed rendement wordt binnengehaald. De Wet van de Grote Aantallen werkt hier voorbeeldig . Het liquiditeitsrisico van een fonds is heel wat anders dan van weduwen en wezen en ook dan dat van een bank of bedrijf. De inkomsten en uitgaven liggen praktisch vast over een termijn van tientallen jaren  en zijn beide gering ,vergeleken met het vermogen. Zo is bij het ABP in 2017 het vermogen ca. € 410 miljard, terwijl de premie-inkomsten ca. 9 miljard zijn en de pensioenuitkeringen 11 miljard. Wanneer wij zouden uitgaan van 0% rendement is er dus een netto –outflow van ca. 2 miljard , dat is ca. een 0.5% van het fondsvermogen. In werkelijkheid  was het rendement  ca. 29 miljard in 2017.  Het ABP was dus in één jaar 30 miljard rijker geworden. Wanneer het  een jaar bijzonder slecht gaat is er helemaal geen man over boord, omdat dat verlies in volgende jaren weer wordt gecompenseerd door goede resultaten. Studies over het rendementsverloop over de lange termijn geven een gemiddeld rendement voor goed –beleggende fondsen – en dat zijn de grote fondsen in Nederland-  van 6 à 7% per jaar. 

Er is dus geen enkele reden om uit te gaan van een ‘risico-vrije’ rente van 1,5%. Men dient zich voor een  gezondheidsmeting te baseren op een prudente inschatting van het te maken gemiddelde rendement , dat in Nederland op basis van een decennialange ervaring  voor veel fondsen in de orde van minstens 3% per jaar zal liggen. Dan zal de dekkingsgraad niet langer zweven om de 100% maar om de 120% en wordt indexatie wel mogelijk.  Dat is geen truc maar een objectief te rechtvaardigen keuze.

Resumerend, de keuze voor de risico-vrije rente is onnodig en zonder wetenschappelijke fundering.  Op basis van deze questieuze maatstaf kan  de overheid de werknemers en gepensioneerden in een wurggreep houden, net zolang totdat ze instemmen met de structuurwijzigingen die werkgevers, waaronder de overheid als grootste, willen afdwingen.

De consequenties van deze keuze zijn dramatisch en leiden tot een ravage van ons pensioensysteem (‘het beste ter wereld’!),  ontwrichting van de arbeidsmarkt en groeiende paniek in miljoenen huishoudens van senioren en anderen die rekenden op een fatsoenlijke oudedagsvoorziening.



08-12-2018 14:56

rente op leenstelsel studenten maar geen aanpassing rekenrente?

06-12-2018 12:05

Helemaal eens hoor. Maar wie doet hier iets aan?

05-12-2018 21:33

Ach. Als het kapitaal op deze wijze blijft oplopen, is het wachten op een kabinet dat weer een flinke greep in de kas doet, zoals al eerder is gebeurd.

05-12-2018 19:48

We worden al jaren bedonderd. De pot loopt over maar wel de premie verhogen maar geen indexatie! Het was ooit een welvaartsstaat pensioen. Het gaat onrustig worden in Nederland.

05-12-2018 19:04

Het is diefstal en bedrog!!

05-12-2018 18:15

Massaal op de barricaden.

05-12-2018 17:59

Gele hesjes ! Of je gewoon laten slachtofferen.

05-12-2018 14:44

Het is dus leugen en bedrog door de overheid!!

05-12-2018 13:04

En daar komt bij dat we eind jaren 90 zijn geprivatiseerd en de overheid zich terug heet getrokkener ABP, nadat ze eerst op rooftocht zijn geweest. Waar bemoeid dit kabinet zich nu dan mee.????

04-12-2018 17:17

Minister Koolmees zou er goed aan doen de Hooflijnennotie uit 2012 van voorganger Kamp ter hand te nemen. Het daarin beschreven reële contract biedt een passende oplossing. Ruud van de Ven, IJsselstein

04-12-2018 11:34

Ik ben het helemaal eens met bovenstaand artikel. Verder vind ik dat over de pensioenen apart onderhandelt moet worden en dat er geen zaken bijgehaald moeten worden die de pensioen onderhandelingen frustreren. Dat geldt zeker voor gepensioneerden.

04-12-2018 10:08

Dit is al minimaal sinds 2008 een publiek geheim. De rente die pensioenfondsen moeten pretenderen te behalen bij beleggingen (de 1,5%) wordt door DNB en de ECB bewust laag gehouden om de geldmarkt, na de financiële crisis in 2008, te laten aantrekken. Echter, het is inmiddels wel duidelijk dat die maatregel niet werkt. Logisch ook, want het vertrouwen is weg. Dat krijg je niet terug door geld goedkoper uit te lenen. Maar deze marktrente is dus allesbehalve een marktrente, gezien de marktwerking door DNB en de ECB buiten werking is gesteld. En daar mogen de pensioendeelnemers de rekening voor betalen.

03-12-2018 20:19

Waarom pakken politieke partijen dit niet op ?

03-12-2018 15:38

Geheel mee eens

 
Reageer op dit item